Biografija

Vladimir Vlada Petrić (11. mart 1928, Prnjavor, Kraljevina Jugoslavija – 13. novembar 2019, Beograd, Srbija) bio je istaknuti teoretičar, istoričar i estetičar filma, profesor Harvardovog univerziteta i suosnivač Harvardovog filmskog arhiva. Profesor Petrić je prvi naučnik koji je stekao zvanje doktora filmologije u Sjedinjenim Američkim Državama, na Njujorškom univerzitetu, 1973. godine.

Na početku svoje stvaralačke karijere bavio se filmskom, televizijskom i pozorišnom režijom, da bi se kasnije usredsredio na eksperimentalni film u raznim formama. Dobitnik je niza nagrada u zemlji i inostranstvu, među kojima i prestižnu nagradu njujorškog Antologijskog filmskog arhiva (2011), kao i Sretenjski orden (2019), odlikovanje Republike Srbije iz oblasti kulturnih, prosvetnih i humanitarnih delatnosti. Naučna istraživanja koja je na polju američke i sovjetske kinomatografije vršio g. Petrić predstavljaju vrhunska dostignuća u sferi filmskih nauka (filmologije).

U periodu od 1965. do 1968. godine, g. Petrić proveo je tri semestra na specijalističkim studijama pri Svesaveznom državnom institutu za kinematografiju (VGIK) u Moskvi, s namerom da se započne doktorski program tog instituta, u čemu nije uspeo (zbog ideološkog neslaganja s profesorom Nikolajem Lebedevim), pa se vraća u Beograd. Tokom ovog perioda izučavao je sovjetski nemi film pod mentorstvom Leva Kulešova.

Kao dobitnik Fulbrajtove stipendije, na poziv Filmskog arhiva pri Muzeju moderne umetnosti (MoMA), odlazi u Njujork 1969. godine, gde radi na klasifikaciji sovjetskih nemih filmova. Istovremeno prikuplja građu za doktorsku disertaciju (o prožimanju sovjetskog i američkog nemog filma), koju je odbranio 1973. godine na Njujorškom univerzitetu, postavši tako prvi doktor filmskih studija (Cinema Studies) u Americi. U periodu između 1972. i 1974. godine, bio je vanredni profesor engleskog jezika i književnosti na Državnom univerzitetu u Njujorku, kao i gostujući profesor na koledžu Perdžez, na katedri za pozorište. 

Neposredno posle dobijanja doktorata, (1973), g. Petrić je dobio mesto na Henri Lus katedri na Univerzitetu Harvard, gde je predavao kao redovni profesor istorije i teorije filma sve do odlaska u penziju, 1997. godine. Tokom ovog perioda održavao je predavanja na više univerziteta u Americi, Evropi i Aziji. Sa dokumentarnim sineastom Robertom Gardnerom i znamenitim filozofom Stenlijem Kavelom, 1979. godine, Petrić je osnovao Harvadov filmski arhiv, postavši prvi kustos te institucije, obavljajući poverenu mu dužnost sve do svog penzionisanja. Tokom karijere, objavljivao je eseje i kritike u značajnim časopisima poput Sight & Sound, Film Comment, Cinema Journal, Film Quartely, Harvard Crimson, Harvard Magazine, Harvard Gazette, itd. Istovremeno, objavljivao je književne i pozorišne kritike, članke, studije, eseje u Politici, NIN-u, kao i u časopisima Književnost, Delo, Savremenik, Scena, Književne novine, Mladost, Letopis Matice srpske, Kultura, Film, Filmske sveske, Polja, itd.

Vlada Petrić je pohađao prva dva razreda osnovne škole u Bosanskom Prnjavoru. Pred Drugi svetski rat, učio je gimnaziju u Bosankoj Gradiški, odakle je zajedno sa porodicom proteran u Srbiju. Njegov otac dobio je zaposlenje kao geodet u Pančevu, gde Petrić završava gimnaziju i polaže veliku maturu 1948. godine. Kao gimnazijalac bio je član Dramskog studija pri tadašnjem Pančevačkom pozorištu, kojim je rukovodio poznati ruski reditelj i pedagog Aleksanadr Vereščagin. Godine 1949, položio je prijemni ispit u Dramskom studiju Narodnog pozorišta u Beogradu i u Visokoj filmskoj školi (u Tolstojevoj ulici na Dedinju). Iako je pozorište bilo njegova „prva ljubav”, Petrić se ipak opredelio za Visoku filmsku školu, kojom je tada rukovodio zagrebački pozorišni glumac Vjekoslav Afrić, reditelj prvog jugoslovenskog igranog filma, Slavica (1946). Posle pripajanja Visoke filmske škole sa Akademijom za pozorište, film, radio i televiziju, g. Petrić postaje asistent kod Vjekoslava Afrića (klasa režije) i Josipa Kulundžića (klasa glume), istovremeno nastavljajući studije na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gde diplomira na odseku za Engleski jezik i književnost 1956. godine, a dve godine kasnije, 1958, diplomira pozorišnu režiju u klasi Josipa Kulundžića. Godine 1959, postaje vandredni profesor istorije filma na Akademiji za pozorište, film, radio i televiziju, a naredne godine dobija zvanje redovnog profesora.

Kao reditelj na Radio Televiziji Beograd radio je od njenog osnivanja, 1958. godine. Učestvovao je u realizaciji i izvođenju prvog televizijskog programa (prenos pozorišne predstave obavljen je 28. decembra 1958. godine). Bila je to predstava Ateljea 212, Ljubovnaja zavist čerez jedne cipele, Joakima Vujića, u adaptaciji i režiji Vlade Petrića. Sa ovom predstavom, Petrić je dobio nagradu za režiju na Sterijinom pozorju (1959). U periodu od 1960. do 1965. rukovodio je filmskim odeljenjem na Radio Televiziji Beograd; bio je urednik filmskog programa i reditelj dramskih emisija. Na sceni Srpskog narodnog pozorišta režirao je ritualnu dramu Slovo svetlosti, po tekstu koji je priredio Zoran Mišić, muziku je napisala Ljubica Marić, a glavnu ulogu igrao je Raša Plaović. U rukopisnoj ostavštini g. Petrića nalazi se obimna hronika o procesu nastajanja ovog eksperimentalnog scenskog ostvarenja.

Bibliografija

Konstruktivizam u filmu: Čovek sa filmskom kamerom

Kembridž univerzitet izdavaštvo, 1987

Konstruktivizam u filmu ispituje radikalne eksperimente ranih sovjetskih filmskih stvaralaca, sa posebnim naglasakom na odnosu konstruktivističkog filma prema savremenoj književnosti, slikarstvu i arhitekturi i dizajnu.

Konstruktivizam u filmu: Čovek sa filmskom kamerom

Kembridž univerzitet izdavaštvo, 1987; drugo izdanje 2011

Objavljivanje konstruktivizma Vlade Petrića u filmu … dugo je
očekivani i važan trenutak u filmskoj kritici … nakon decenija u kojima su Vertovi koncepti, bioskop je nedovoljno istražen i često je pogrešno predstavljen čitaocima koji govore engleski jezik, a ljubitelji filma kao umetničke forme imaju dve važne prilike: (1) da dobiju informacije
direktno iz izvora i (2) da razumeju Vertovo ekspanzivno dostignuće i njegove teorijske osnove.

Žurnal Filma i Videa

Film i snovi: Pristup Bergmanovom delu

Redgrejv, Njujork, 1981.

Film Kvartal
Tom 35, Izdanje 4
Leto 1982

Vlada Petrić predsedava ovim intelektualnim cirkusom sa više atrakcija u svom početnom dugom eseju, u kome on daje pregled celokupne istorijske putanje razmišljanja o filmovima i o snovima, i u kome opisuje koliko je različitih sineasta i filmskih škola se služilo snolikim filmskim stilovima. Iz navedenog je jasno, prema interesu koji je Kinderov žurnal Dreamworks pobudio, da će izdanja objavljena ovde (za filmove i druge umetnosti) biti vrlo uzbudljiva.

Ernest Callenbach

Šest eseja o filmu

Tromesečnik filmskih studija, Filmski žurnal, 1980

Uvođenje u film

Akademija umetnosti, Beograd, 1968

Uvođenje u film zamišljeno je kao zbornik članaka u kojima će studenti Akademije za pozorište, film, radio i televiziju, a i svi oni koji žele da se upoznaju sa osnovnim zanatsko-tehničkim karakteristikama, estetičkim principima, najznačajnijim ostvarenjima i pravcima filmske umetnosti, naći najvažnije podatke, uputstva i objašnjenja.

Iz predgovora
Pisac

D. V. Grifit: Ugao u žitu

Univerzitet za filmska istraživanja, 1975

Objavljivanjem ovog materijala se omogućava studentima i nastavnom osoblju pristup resursima potrebnim za filmske studije koji nisu drugde dostupni. Ugao u žitu u tumačenju Vlade Petrića je sveobuhvatno i rigorozno delo u svom sudu. Ovaj esej predstavlja kritičku analizu kinematske strukture filma i njegovih filmskih tehnika, dok se u analizi po kadrovima vrši detaljna tekstualna analiza Grifitove kompozicije unutar okvira i razvoja filmske akcije, kao i strukture njegove montaže.

Osma sila – Televizija

Radio Televizija Beograd, 1971

Posle ovog štiva, televizija se više ne može gledati sa istim asocijacijama kao i do tada, a to potvrđuje da knjiga Osma sila ne samo što uspeva da obogati čitaoca novim i konkretnim saznanjima, nego izobilno podstiče i njegovu maštu.

Iz predgovora
Jovan Ćirilov

Razvoj filmskih vrsta

Akademija umetnosti, Beograd, 1970

Objašnjenja i podaci sakupljeni u ovoj knjizi neophodni su svakome ko ima nameru da se posveti filmskoj režiji ili bilo kom drugom vidu neposrednog rada u filmskoj industriji.

Iz predgovora
Pisac

Teatar Joakima Vujića

Nolit, Beograd, 1965

Šekspir i film

Jugoslovenska kinoteka, Beograd, 1964

Čarobni ekran

Nacionalna knjiga, Beograd, 1962

Da li je ova knjiga dokaz da kod Petrića traje sukob između njegovih saznanja i njegovih želja? Da li iza objektivnog iznošenja činjenica na jasan, veoma jednostavan način (što čini da se njegova knjiga sa zanimanjem čita) ne pulsira vrelo zalaganje za habitaciju filma kao istinske umetnosti?

Iz predgovora
Josip Kulundžić

Filmografija

Reditelj

Zid uspomena (rad u toku)120 min2009
Nemilosrdni andjeo55 min2007
Simfonija ruku124 min2000
Sve će to narod pozlatiti (TV film)56 min1969
Švabica (TV film)99 min1969
Prvi put sa ocem na jutrenje (TV film)120 min1969
Apokalipsa (TV film)55 min1968
Mačka na šinama (TV film)124 min1968
Vreme ljubavi (segment “Kavez”)56 min1966
Zločin Silvestra Bonara (TV film)99 min1966
Bilo ih je sedam (TV film) (televizijski urednik)120 min1962
Trka (Film)55 min1962
Mića i Mikica (TV)124 min1961
Msje Žozef (TV film)56 min1960
Velika ponoćna misterija (TV)99 min1960
Ljubavno pismo (TV)120 min1959
Laža i paralaža (TV film)55 min1959
Kobna Žeđ (kratkometražni film)124 min1959